Tiroit Bezi Nedir

Ocak 2, 2014

Tiroit, boyunda gırtlağın altında yer alan, metabolizma ve büyüme için yaşamsal önemi olan hormonlar salgılayan iç salgıbezi. Soluk borusunun her iki yanında yer alan ve ince bir dokuyla birbirine bağlanan dikdörtgen biçimli iki lobdan oluşur. Bu loblar ve ortadaki doku, folikül olarak adlandınlan ve üstü yoğun bir kılcal kan damarı ağıyla örtülü çok sayıda küçük kesecik içerir.

Kılcal damarlardan hücrelere sürekli ve bol miktarda plazma akımı vardır. Folikülün içindeki boşlukta yer alan kolloit adlı ağdalı sıvıda tiroit hormanları tiroglobülin adlı proteine bağlı olarak depolanır.

Tiroit foliküllerinin her biri tiroit hormonu yaparak hormonu kana salgılar. Tiroit hormonu kimyasal yapılan birbirine çok benzeyen tiroksin (Tt ya da L-tetraiyodotironin) ve triiyodotironin (T3) adlı iki kimyasal madde içerir; normal olarak hormonun büyük bir bölümünü tiroksin oluşturur. Tiroit hormonunun yapılması için gereken maddeler besinlerde normal olarak bulunan iyot ile tirozin adlı aminoasittir. İyot vücut sıvılanndan ayrılarak tiroitin folikül hücrelerine geçer; burada tiroglobülinle birlikte kolloitin içine salgılanmadan önce bir süre tutularak yoğunlaştınlır. Daha sonra iyot atomlannın tiroglobülin molekülleri üzerinde yer alan tirozin kalıntılanna düzenli olarak ve giderek artan biçimde eklenmesiyle tiroit hormonları yapılır. Folikül hücrelerinin kolloide bakan yüzünde yer alan bu sürecin ardından, yoğunlaştırılan tiroksin ve triiyodotironin kolloitin içinde depolanır.

Tiroit hücreleri hormon yapımı için gerekli maddeleri kolloite taşımanın yanı sıra kollo-itteki tiroksin ve triiyodotironini bağlı oldukları tiroglobülin moleküllerinden ayırarak bu maddeleri kan dolaşımına salgılar. Böylece serbest kalan tiroksin ve triiyodotironin molekülleri hücre duvanndan ve folikülün çevresindeki kılcal damarlardan geçecek kadar küçüktür; hormonlar daha sonra kan dolaşımıyla vücuttaki bütün dokulara dağılır.

Tiroit hormonlarının çok sayıda etkisi vardır; erişkinlerdeki başlıca işlevi hücrelerin oksijen tüketimini, başka bir deyişle dokuların metabolizma hızını düzenlemektir. Buna ek olarak dolaşımdaki kolesterol düzeyini de düşürdüklerinden bu etkilerinden tedavide yararlanılır. Çocuklarda normal büyüme ve gelişme için de gerekli olduklanndan tiroit hormon yetersizliği cücelik ve zekâ geriliğine yol açar.

Tiroksin ve triiyodotironinin yapılıp salgı-lanmalan hipofiz bezinin ön lobundan salgılanan tirotropin adlı hormon tarafından denetlenir. Normal olarak vücutta bulunan yeterli düzeyde tiroit hormonu hipofizin ti-rokropin salgılamasını durdurur. Böylece vücuttaki tiroit hormonu düzeyi, tiroit hormonu ve tirotropinin birbirlerinin salgılanmasını denetledikleri bir geribesleme mekanizması yoluyla belirli sınırlar içinde tutulur.

Tiroitte bu hormonların yanı sıra serumdaki kalsiyum düzeyinin denetlenmesinde rol oynayan kalsitonin adlı hormon da yapılır. Tiroit hormonlarının aşırı derecede salgılanması hipertiroidizm, hormonların yetersiz düzeyde olması ise hipotiroidizm olarak bilinen bozukluğa neden olur. Tiroitte rastlanan öbür işlev ve yapı bozukluklarından bazılan da guatr, tiroidit ve organın iyi ve kötü huylu urlarıdır.

 

Bir Cevap Yazın