Amasya İli Tanıtımı

Ocak 7, 2014

Yüzölçümü: 5.520 km2.
İlçeleri: Merkez, Göynücek, Gümüşhacıköy, Hamamözü, Merzifon, Suluova, Taşova.

Karadeniz Bölgesi’nin, Orta Karadeniz Bölümü’nde il ve bu ilin merkezi kenttir. Kuzeyden Samsun, doğudan Tokat, güneyden Yozgat, batıdan Çorum illeriyle çevrilidir.

Yüzey Şekilleri; Orta Karadeniz Bölümü’nün Tokat-Amasya yöresi içinde kalan Amasya İli’nin, kuzey ve doğu kesimleri oldukça dağlık, batı-kuzeybatısı ovalıktır. Kuzey Anadolu Dağları’nın alçaldığı bir kesimde yer alan ilin çevresindeki dağlar, kuzeyde, Jura dönemi kalkerlerinden oluşan Ak-dağ (2.044 m), batıda İncegöl Dağı (1.873 m), Eğerli Dağı 51.776 m), güneybatıda Karadağ ve doğuda Sakarat Dağı (Cami Tepe 1.945 m)’dir. Başlıca ovalar, Yeşilırmak ve kollarının vadileri boyunca sıralanır. Dar boğazlarla birbirinden ayrılan bu ovalar, kuzeybatıya doğru, Merzifon yönünde genişler. Bunların en önemlileri, il merkezinin kuzeybatısında Tersakan Çayı boyunca uzanan ve batı ucu Merzifon’a açılan Suluova, doğuda Yeşilırmak’ın suladığı Taşova ve onun güneyindeki Gümü-şova ve Çekerek Irmağı ile Çorum Çayı’nın birleştikleri alanda yer alan Amasya Ovası’dır. Karadeniz Bölgesi’nin önemli ırmaklarından Yeşilırmak’ın kollarının bir bölümü, il sınırları içinde akar. İli boydan boya geçen Yeşilırmak, Sivas’ın kuzeyinde Çamlıbel Dağları’ndan doğar. Tokat İli’ni geçtikten sonra Turhal yakınında Amasya topraklarına girer, bir süre Tokat ile sınır oluşturarak batıya doğru yönelir. Güneybatıda Çekerek Çayı’m alır. Amasya il merkezini geçer geçmez, Tersakan Çayı ve kuzeydoğuda Kelkit Çayı ile birleşir. Taşova yakınlarında il topraklarından çıkar, kuzeydoğuya yönelerek, Samsun’da Karadeniz’e dökülür. Amasya’da çeşitli kollar alan Yeşilırmak’ın suları, ilkbaharda şiddetli yağmurlar ve eriyen karlara bağlı olarak kabarır, yaz sonu ve kışın en düşük düzeye iner. Turistik açıdan değer taşıyan Borabay (Kocagöl) Gölü’nden (2 km2) başka göl yoktur. Merzifon ve Suluova çevresinde düzensiz akışların yol açtığı bataklıklar vardır.

Amasya İklim ve Bitki Örtüsü; Amasya, Karadeniz Bölgesi’nin deniz iklimiyle İç Anadolu’nun kara iklimi arasında bir geçiş özelliği gösterir. Dağlık kesimlerle ovalık kesimler arasında, yükselti, yüzey şekilleri ve deniz etkisinin yol açtığı belirli farklılıklar vardır. İlde bulunan 412 m yükseltideki Amasya Meteoroloji İstasyonu ile 755 m yükseltideki Merzifon Meteoroloji İstasyonu’nun karşılaştırılması bu farklılıkların niteliği hakkında bilgi verir. Yıllık ortalama sıcaklık Amasya’da 13. 9°C, Merzifon’da 11.7°C’dir. En soğuk ay Amasya’da 3.2°C, Merzifon’da 1.3° C ortalamayla ocaktır. Amasya’da en sıcak ay 23.9°C ortalamayla temmuz, Merzifon’da 21.4°C ortalamayla ağustostur. İlde günümüze kadar ölçülen en yüksek sıcaklık değeri Amasya’da 43.2 °C, Merzifon’da 41.9°C (ölçüldüğü tarih 18 Temmuz 1962), en düşük sıcaklık değeri ise Amasya’da -11.8°C (ölçüldüğü tarih 10 Şubat 1965), Merzifon’da -20.5°C’dir (ölçüldüğü tarih 8 Şubat 1953). Bu değerlerden anlaşılacağı gibi, hem daha alçakta bulunulan hem de deniz etkisine kapalı olmayan Amasya’da kışlar Merzifon’a oranla biraz daha ılık, yazlar da sıcak geçer. Amasya’nın Yeşilırmak Vadisi boyunca deniz etkisinin sokulduğu alçak kesimleri arasında iklim açısından belirli farklılıklar vardır. İlin kuzeybatısında, özellikle Merzifon çevresinde iklim daha karasal bir özellik taşımasına karşın, Yeşilırmak ve kollarının oluşturduğu vadilerde ve ovalık alanlarda, Karadeniz etkisiyle daha ılıman bir nitelik kazanmıştır. Yıllık ortalama yağış, Amasya’da 411.6 mm, Merzifon’ da 378.8 mm’dir. Bu yağış tutarlarıyla Amasya, İç Anadolu illerine benzerlik gösterir.

Amasya’da doğal bitki örtüsü, iklim, yüzey şekilleri, denize uzaklık, yükselti ve yağış koşullarındaki farklılık nedeniyle çeşitlilik gösterir. Orman alanları, il topraklarının % 28′ini oluşturur. Karadeniz’e yakın, yağışların daha bol olduğu kuzeydeki dağlık kesimlerde insan eli değmemiş sık ormanlara rastlanır. Bu dağların kuzeye bakan yüzlerinde nemli ormanlar, güneye bakan yüzlerindeyse kuru ormanlar, çoğunlukla kayın ağaçlarından oluşur. Buralarda deniz etkisine açık vadilerin alt düzeylerinden başlayan kayın ormanları içinde, gürgen, kestane, meşe gibi yayvan yapraklı ağaçlar; daha yükseklerde ise iğne yapraklı ağaçlar yer alır. İlde hiçbir yerde yükselti, orman sınırını aşamadığından, yok olmaktan kurtuldukları yerlerde ormanlar doruklara kadar yayılmışlardır. Dağların güneye bakan yamaçlarında ve özellikle ilin güneybatısında kuru ormanlarda ise yayvan yaprakları ağaçların çeşitliliği azalırken meşeler yaygınlık kazanır. Bu kurakçıl orman, eteklere doğru bodurlaşır, meşeler çalılıklara dönüşür. Çalı toplulukları, yakın geçmişte ortadan kaldırılan ormanların yerini almışlardır.

Ekonomisi; Ekonomi tarıma dayalıdır. Nüfusun % 80′i geçimini tarımdan sağlar. Tarım genelde vadi tabanlarında yapılır. Buralar, ırmakların biriktirdiği alüvyonlu topraklar nedeniyle çok verimlidir. Taşova, Suluova ve ilin öteki yörelerindeki ovalar, tarımın yoğunluk kazandığı kesimlerdir. İlde ekime elverişli alanlar 173.850 hektar yer tutar. Bunun büyük bir bölümü, 127.644 hektarla tahıl tarımına, 16.216 hektarı baklagillere, 20,400 hektarı endüstri bitkilerine ayrılmıştır. Tahıl türleri içindeki ilk sırayı buğday alır. Buğdayı arpa izler. Baklagiller içinde en çok mercimek ekilir. Mercimeğin ekim alanı 6.800 hektardır.

Hayvancılık Amasya’da önde gelen ekonomik etkinliklerden biridir. Otlaklık alanların geniş yer tuttuğu ilde hayvancılık gelişmiştir. Özellikle, küçükbaş hayvan yetiştirilir. Arıcılık da oldukça yaygındır. İpekböcekçiliği ve kozacılık bugün önemini yitirmiştir. İlde canlı hayvan varlığının dağılımı şöyledir: Koyun, kılkeçisi, tiftikkeçisi, sığır (boğa), inek, dana, manda, at, eşek, katır, kümes hayvanları.

Amasya’da linyit, manganez, kurşun, krom, amyant ve demir madenleri bulunmaktadır. Bunlardan yalnız Çeltek çevresinde yer alan linyit yatakları değerlendirilmektedir.

NASIL GİDİLİR
Amasya; komşu illerden Samsun, Çorum ve Tokat’a Devlet Karayolu ile bağlıdır. Aynı zamanda Avrupa -İran Uluslararası (E-5) Karayolu üzerindedir.
İle en yakın deniz ve havayolu limanları 130 km. uzaklıkta olan Samsun İlinde bulunmaktadır.
Demiryolu Amasya, Sivas-Samsun demiryolu üzerinde Sivas’a 261 km. Samsun’a ise 134 km. uzaklıktadır. İl hudutları içerisinde iki gar (Amasya-Hacıbayram) ve 6 istasyon (Kızılca, Kayabaşı, Eryatağı, Bovazköy, Suluova, Hacıbayram) bulunmaktadır.

GEZİLECEK YERLER
Konaklar
Hazeranlar Konağı : Yalı boyu evleri dizisindeki en güzel konak olan Hazeranlar Konağı Osmanlı döneminin en zarif sivil mimari örneklerinden birisidir. Konak Defterdar Hasan Talat Efendi tarafından kız kardeşi Hazeran Hanım adına 1872 yılında yaptırılmıştır. Diğer kapı Hatuniye Cami avlusu ile bağlantılıdır. Çift kanatlı selamlık kapısından alçak tavanlı bir mekana girilir. Dört köşede birer oda ve odaların arasında orta sofanın uzantıları eyvanlar yer alır. Batı eyvanlarını giriş kata bağlayan sade korkuluklu ahşap merdivenler işgal eder. Katlarda oturma ve yatak odaları, avlu, kahve odası, ocaklı oda, ebeveyn ve selamlık odaları ile hela sofa etrafında yer almaktadır.

Kaleler, Kaya Mezarları
Amasya Kalesi: Şehrin ve Yeşilırmağın kuzeyinde bulunan Harşane Dağı adlı dik kayalıklar üzerindedir. Kalenin Belkıs, Saray, Maydonos ve Meydan adlarına dört kapısı, kale içinde Cilanbolu adlı su kuyusu, sarnıç, zindan bulunmaktadır.
Kaleden 70 m. aşağıda Yeşilırmağa ve kral mezarlarına kadar uzanan M.Ö. III. yüzyıla ait merdivenli yer altı yolu, burç ve cami kalıntıları vardır.
Kral Kaya Mezarları: Amasya Kalesi eteklerinde düz bir duvar misali dikine uzanan kalker kayalara oyularak yapılmış olan 5 adet mezar, yapıları ve mevkileri itibariyle ilk bakışta dikkati çekmektedir.
Çevreleri oyularak ana blok kayadan tamamen ayrılmışlar ve kaya bloklarına merdivenlerle bağlanmışlardır.
Vadi içerisinde irili ufaklı toplam 18 adet kaya mezarı bulunmaktadır. Amasya’da doğan ünlü coğrafyacı Strabon’un (M.Ö. 63-M.S. 5) verdiği bilgiye göre kaya mezarları Pontus krallarına aittir.
Aynalı Mağara (Kaya Mezarı): Çevre yolunun Samsun güzergahından sağa ayrılan Ziyaret beldesi yolu üzerinde, şehir merkezine yaklaşık üç kilometre uzaklıktadır. Kral Kaya Mezarlarının en iyi işlenmiş ve tamamlanmış olanıdır.
Tonoz kısmında 6′sı sağda, 6′sı solda olmak üzere 12 havari tasviri ile kuzey ve güney duvarlarında bir takım kadınlı erkekli figürler, doğu cephesinde ise İsa, Meryem ve Yoannes’ten oluşan bir kompozisyon bulunmaktadır.
Ferhat Su Kanalı: Kentin su ihtiyacını karşılamak için Helenistik dönemde yapılmış olan su kanalı yaklaşık 75 cm. genişliğinde 18 km. uzunluğundadır. Terazi sistemine göre kanallar oyularak, tünel açılarak bazı yerlerinde duvarlar örülerek inşa edilmiştir.

Medreseler
Bimarhane (Darüşşifa): İlhanlı döneminden günümüze ulaşan tek eserdir. İlhanlı Hükümdarı Sultan Mehmet Olcaytu ve hanımı Ilduz Hatun adına 1308 yılında yaptırılmıştır. Yapının özellikle ön cephesi sanat bakımından değerlidir. Sadece Amasya Bimarhanesine mahsus bir özellik olan kapı kilit taşında diz çökmüş vaziyette insan kabartması mevcuttur.
Sultan II. Bayezid Külliyesi:Sultan II. Bayezid adına 1485-86 yılında yaptırılan külliye; cami, medrese, imaret türbe ve şadırvandan oluşmaktadır. Her iki minare hizasında bulunan yaşlı çınar ağaçlarının külliye ile yaşıt olduğu tahmin edilmektedir.
Haliliye Medresesi: Gümüşhacıköy İlçesi Gümüş Beldesi merkezinde bulunan eser, Çelebi Sultan Mehmed’in Beylerbeyi Halil Paşa tarafından 1413 de yaptırılmıştır. Kare planlı kapalı avlulu bir medresedir.
Kapı Ağa Medresesi:Sultan II. Bayezid’in Kapı Ağası Hüseyin Ağa tarafından 1488 yılında yaptırılmıştır. Ön Asya ve Selçuklu mezar anıtlarında görülen sekizgen plan şeması fonksiyon itibariyle ilk defa bu medresede tatbik edilmiştir.
Diğer Medreseler;
- Gökmedrese 1267)
- Çelebi Mehmed Medresesi (1415) Merzifon
- Büyük Ağa Medresesi (1488)
- Küçük Ağa Medresesi (1463- 1464)
- Hakala Yolpınar Köyü Kasım Bey Medresesi (1463- 1464)

Camiler
Burmalı Minare Cami, Gökmedrese Cami görülmeye değerdir.Amasya’nın diğer önemli camileri Gümüşlü Cami, Bayezid Paşa Cami, Yörgüç Paşa Cami, Sofular Abdullah Paşa Cami,Şirvanlı (Azeriler) Cami, Abide Hatun Cami ve Halifet Gazi Kümbetidir.
Amasya Camileri
Gök Medrese Cami (Merkez)
Selçuklu valilerinden Torumtay’ın (1267) Amasya’da yaptırdığı kabul edilen Gökmedrese Cami, belirli şekilde derinliğine uzanan, kubbe ve tonozlarla örtülü, üç nefli bir yapıdır. Kesme taş mimarisi, olgun nispetleri ve sade süslemeleriyle ağırbaşlı ciddi bir üsluptadır. Caminin çok uzun olan giriş bölümü medrese olarak kullanılmıştır.
Burmalı Minare Cami (Merkez)
Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında Vezir Ferruh ve kardeşi Haznedar Yusuf tarafından 1237-1247 yıllarında yaptırılmıştır. Girişin sol tarafındaki cepheye bitişik sekizgen biçimli klasik Selçuklu kümbeti ve sonradan eklenmiş burmalı minaresi caminin belirgin özelliklerindendir.
Sultan II. Bayezıt Külliyesi (Merkez)
Sultan II. Bayezıt adına 1485-86 yılında yaptırılan külliye; cami, medrese, imaret türbe ve şadırvandan oluşmaktadır.
XV. yüzyılın son çeyreğinde yapılan, yan mekanlı (L planlı) cami mimarisinin gelişmiş son örneğidir. Caminin iki minaresi vardır. Batıda medrese, doğuda imaret ve konukevi vardır. Her iki minare hizasında bulunan yaşlı çınar ağaçlarının külliye ile yaşıt olduğu tahmin edilmektedir.

 

Bir Cevap Yazın